احداث شبکههای آبیاری و زهکشی مدرن به منظور استفاده
بهينه از منابع آب استحصال شده بعنوان یکی از
راهکارهای اساسی مقابله با وضعیت بحرانی منابع آب مورد
توجه میباشد. در این راستا تاکنون حدود 7/1 ميليون
هکتار از اراضی تحت کشت آبی به شبکههای مدرن آبیاری و
زهکشی مجهز گرديدهاند و طی برنامه چهارم توسعه مقرر
است این رقم به 2 میلیون هکتار افزایش یابد. با توجه
به ارقام مذکور ملاحظه میگردد که هنوز از نظر کمی
توان بالقوه زیادی در افزایش سطح زیر شبکههای مدرن
آبیاری و زهکشی وجود دارد و با انجام این مهم حجم
زیادی از منابع آب و خاک کشور در چرخه تولید قرار می
گیرد. از طرف ديگر بررسیهای انجام شده در خصوص عملکرد
و وضعیت بهرهبرداری این شبکهها
نشان دادهاند که اغلب این شبکهها در مراحل
مختلف بهرهبرداري دچار مسائل و مشكلات عديدهاي
ميگردند كه در اثر اين مشكلات اهداف اوليه اين طرحها
مورد مخاطره قرار ميگيرد. اين مسائل كه اغلب بصورت
تخريب سازهها بروز مينمايند، معلول عوامل متعددي
نظير مسائل مربوط به طراحي، اجراء، كيفيت مصالح مورد
استفاده، وضعيت بهرهبرداري و نگهداري، مسائل اجتماعي
و فرهنگي و شرايط ژتوتکنیکی بستر و تكيهگاه سازهها
ميباشند. نتايج مطالعات و تحقيقات انجام شده در اين
خصوص نشان دادهاند كه عوامل مربوط به شرايط ژئوتكنيكي
بستر اين
گونه سازهها بيشتر از ساير موارد نمود داشته و عدم
توجه به آنها نه تنها باعث تخريب سازهها در سالهاي
اول بهرهبرداري گرديده، بلكه امر اصلاح و بازسازي را
مشكل و غير اقتصادي مينمايد.
مطالعات ژئوتکنیکی بعنوان یکی از ارکان اصلی طرحهای
عمرانی، متضمن ایجاد بستر و تکیهگاه مطمئن برای
سازههای مختلف به ویژه سازههای آبی است. علیرغم توجه
ویژه و خاص به مطالعات ژئوتکنیکی در اغلب سازههای
عمرانی، متاسفانه در مطالعات اولیه مربوط به پروژههای
شبکههای آبیاری و زهکشی به جنبهها و ویژگیهای
ژئوتکنیکی بستر به بهانه سبک بودن سازه، توجه جدی صورت
نمیگیرد. در حالیکه این گونه پروژهها به دلیل ماهیت
خطی آنها، ساختارهای زمینشناسی متنوعی را در بر گرفته
و همواره در تماس با آب هستند. به همین دلیل همواره
بستر اکثر شبکههای آبیاری و زهکشی احداث شده در معرض
تغییر شکل و جابجائی قرار دارند. ارزیابیهای انجام
شده نیز نشان میدهند که اغلب این شبکهها در مراحل
مختلف بهرهبرداری به دلیل عدم توجه کافی به شرایط
ژئوتکنیکی بستر، دچار مسائل و مشکلات عدیدهای که
معمولا بصورت تخریب سازهها بروز مینمایند، هستند.
لذا بررسی شرایط و ویژگیهای ژئوتکنیکی بستر پروژهای
آبیاری و زهکشی از اهمیت قابل ملاحظه برخوردار است.
علیرغم اهتمام فزاینده به برگزاری گردهمائیهای مختلف
در قالب کارگاهها، سمینارها و کنفرانسهای علمی در
زمینه علوم مختلف به ویژه جنبههای گوناگون علوم
مهندسی آبیاری و زهکشی و مهندسی ژئوتکنیک، در
گردهمائیهای ژئوتکنیک به شبکههای آبیاری و زهکشی و
در گردهمائیهای آبیاری و زهکشی به مسائل ژئوتکنیکی
توجه نگردیده و یا بسیار کم اهمیت و حاشیهای به آنها
پرداخته میشود. در این راستا و به منظور شناسائی
مسائل و مشکلات ناشی از کم توجهی به مطالعات ژئوتکنیکی
در شبکههای آبیاری و زهکشی، بررسی و ارائه راهکارها و
دستاوردهای علمی و اجرائی حل آنها و تعیین نیازها و
خلاءهای تحقیقاتی، برگزاری سمینار ملی مسائل
ژئوتکنیکی شبکههای آبیاری و زهکشی برنامهریزی گردید.
استقبال اغلب دست اندر کاران پروژههای آبیاری و زهکشی
اعم از دستگاههای اجرائی دولتی، مهندسین مشاور،
پیمانکاران، موسسات تحقیقاتی و مراکز دانشگاهی از ایده
برگزاری چنین سمیناری تاثیر زیادی در اجرائی شدن این
سمینار داشت.
اولین سمینار ملی مسائل ژئوتکنیکی شبکههای آبیاری و
زهکشی با محوریت موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی و
مشارکت مستقیم دستگاههای برگزارکننده شامل؛ گروه
مهندسی آبیاری و آبادانی دانشگاه تهران، دفتر شبکهها
و روشهای آبیاری، شرکت مدیریت منابع آب ایران، مهندسین
مشاور یکم، مهندسین مشاور مهاب قدس، مهندسین مشاور آب
خاک تهران، مهندسین مشاور سامان آبراه، شرکت مهندسین
مشاور توان آب، مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری،
سازمان آب و برق خوزستان و کمیته ملی آبیاری و زهکشی
پایه ریزی و در روز 9 خرداد 87 با حضور حدود 500 نفر
از کارشناسان ، متخصصین و دست اندرکاران پروژه های
ابیاری و زهکشی برگزار گردید. با وجود تخصصی بودن
موضوع سمینار و همچنین کوتاه بودن فاصله اولین فراخوان
تا زمان برگزاری (حدود 6 ماه) استقبال بسیار خوبی از
سوی متخصصان و دست اندرکاران حوزههای مختلف شبکههای
آبیاری و زهکشی بعمل آمد. در مهلت کوتاه اعلام شده
تعداد 94 خلاصه مقاله دریافت گردید. از این تعداد
خلاصه مقالات، 43 مورد که بیشترین ارتباط با موضوعات
محوری سمینار را داشتند توسط کمیته علمی جهت دریافت
اصل مقاله پذیرفته شدند. در مرحله دریافت اصل مقالات
32 فقره از 43 مورد چکیده مقالات پذیرفته شده و نیز 10
مقاله کامل بطور مستقیم (بدون ارسال چکیده) دریافت
گردید. پس از دریافت اصل مقالات، هر مقاله توسط 3 داور
مختلف ارزیابی گردید. بر اساس نتایج ارزیابی داوران
محترم 15 مقاله جهت ارائه شفاهی و 11 مقاله جهت ارائه
بصورت پوستر مورد پذیرش قرار گرفت. با توجه به نزدیکی
کیفیت مقالات پوستری و شفاهی و نیز بهرهبرداری بهتر
علاقه مندان، تمام مقالات پوستری و شفاهی بطور کامل در
مجموعه مقالات سمینار چاپ و در اختیار علاقه مندان
قرار گرفت.
نظر به استقبال کم نظیر از برگزاری سمینار اول و تاکید
اغلب شرکت کنندگان مبنی بر تداوم این سمینار در سالهای
آتی وانتقال تجربیات علمی و عملی محققین و کارشناسان
در زمینه جنبههای گوناگون مسائل ژئوتکنیکی شبکههای
آبیاری و زهکشی، کمیته اجرائی سمینار اول در آخرین
جلسه خود برگزاری دومین سمینار ملی مسائل شبکه های
آبیاری و زهکشی را برای اجرا در سال 1389 تصویب کرد.
امید است با اجرا این سمینارها گامی هر چند کوچک در
جهت بهبود وضعیت بهرهبرداری از شبکههای آبیاری و
زهکشی برداشته شود.
نادر عباسی – دبیر سمینار
